Dijital Ürün Pasaportu Sicili Hizmete Girdi
Avrupa Komisyonu, 20 Temmuz’da Dijital Ürün Pasaportu (Digital Product Passport – DPP) Sicili’ni ve buna eşlik eden test ortamını kullanıma açtı. Bu gelişme, Dijital Ürün Pasaportu’nun AB pazarına ürün sunan işletmeler için uygulanabilir bir sisteme dönüşmesi yolunda önemli bir kilometre taşı olarak değerlendiriliyor.
Sürdürülebilir Ürünler İçin Ekotasarım Tüzüğü (AB) 2024/1781 kapsamında oluşturulan Dijital Ürün Pasaportu, tedarik zinciri şeffaflığını artırmak, tüketicilerin daha bilinçli tercihler yapmasını desteklemek ve Tek Pazar genelinde mevzuata uyumu kolaylaştırmak amacıyla geliştirilen dijital bir ürün bilgi sistemidir. Ürün verileri merkezi olmayan (dağıtık) bir yapıda saklanırken, ekonomik işletmeler her bir Dijital Ürün Pasaportu’nu Sicile kaydetmekle yükümlü olacak. Sicil, benzersiz ürün tanımlayıcılarının ve bunlara ilişkin meta verilerin güvenli biçimde kaydedilmesini sağlayan altyapıyı sunuyor.
Bu gelişme, Sicilin işleyişine ilişkin uygulama esaslarını belirleyen Uygulama Tüzüğü’nün kabul edilmesinin ardından hayata geçirilerek Dijital Ürün Pasaportu sisteminin temel bileşenlerinden birini işler hale getirdi.
Sicil; tekstil, çelik ve alüminyum, lastikler, mobilya, bilgi ve iletişim teknolojileri (ICT) ürünleri ile enerjiyle ilgili ürünler dahil olmak üzere Sürdürülebilir Ürünler İçin Ekotasarım Tüzüğü kapsamındaki ürünleri destekleyecek. Ayrıca Dijital Ürün Pasaportu kaydını zorunlu kılan diğer AB mevzuatları kapsamındaki belirli büyük bataryalar, yapı malzemeleri, oyuncaklar, deterjanlar ve son kullanıcı yüzey aktif maddeleri gibi ürün gruplarını da kapsayacak.
Uygulamaya Yönelik Net Kurallar
Uygulama Tüzüğü;
- erişim yönetimi ve kullanıcı doğrulamasına ilişkin açık kuralları,
- gerekli verilerin kaydı ve saklanmasına yönelik gereklilikleri,
- Sicilin teknik mimarisini belirliyor.
Kayıt işlemleri, güvenli bir kullanıcı arayüzü veya Uygulama Programlama Arayüzü (API) üzerinden gerçekleştirilebilecek. Böylece ekonomik işletmeler, uygun olduğu durumlarda kayıt süreçlerini mevcut dijital sistemlerine entegre edebilecek.
Ekonomik işletmeler ayrıca güvenli elektronik belge formatında kayıt belgesi talep edebilecek. Bu belge, özellikle işletmeler arası (B2B) ticari işlemlerde üçüncü taraflara mevzuata uygunluğun kanıtı olarak sunulabilecek.
Uygulama Tüzüğü ayrıca Avrupa Komisyonu ile AB üyesi ülkelerin sorumluluklarını da netleştirerek hukuki belirlilik, öngörülebilirlik ve güvenin güçlendirilmesini amaçlıyor.
Kullanım Kolaylığı, Birlikte Çalışabilirlik ve Güven Esas Alındı
AB üyesi ülkeler ve sektör paydaşlarından gelen geri bildirimler doğrultusunda Sicil; kullanım kolaylığı, birlikte çalışabilirlik (interoperability) ve güven ilkeleri esas alınarak tasarlandı. İşletmeler, farklı ürün grupları için makine tarafından okunabilir veri modelleri, tanımlar ve terminolojiyi içeren ücretsiz bir semantik veri havuzuna, dokümante edilmiş API’ler aracılığıyla erişebilecek.
Bu yapı, farklı sektörlerde Dijital Ürün Pasaportu uygulamaya alınırken birlikte çalışabilirliği destekleyecek, veri yönetimini kolaylaştıracak ve idari yükün azaltılmasına katkı sağlayacak. Sicil ayrıca güvenliği, hesap verebilirliği ve güvenilir erişim yönetimini güçlendiren bir doğrulama çerçevesi ile kayıt (log) sistemini de içeriyor.
Dijital Ürün Pasaportu; döngüsel ekonominin geliştirilmesi, daha şeffaf bir Avrupa Tek Pazarı oluşturulması ve tüketicilerin daha bilinçli kararlar alabilmesi açısından kritik bir araç olarak görülüyor. Komisyon, Sicilin operasyonel altyapısını devreye alarak ekonomik işletmelerin ürün bilgilerini kaydetmesini, mevzuata uygunluğunu belgelemesini ve Tek Pazar genelinde güvenilir ve birlikte çalışabilir verileri paylaşmasını kolaylaştırmayı hedefliyor.
Altı Standart Yayımlandı
Komisyon, Dijital Ürün Pasaportlarının oluşturulmasını kolaylaştırmak ve Sicili tamamlayıcı nitelikte olmak üzere, CEN-CENELEC ile yakın iş birliği içinde sistemin birlikte çalışabilirliğini sağlayan sekiz uyumlaştırılmış standart geliştirdi.
Bu standartlardan; benzersiz tanımlayıcılar, birlikte çalışabilirlik, veri taşıyıcıları, API’ler, veri değişim protokolleri ve veri depolama konularını kapsayan altısı yayımlanarak ulusal standardizasyon kuruluşlarının kullanımına sunuldu. Bu standartların uyumlaştırılmış bölümlerine ilişkin Avrupa Komisyonu referansları da yayımlanmış durumda.
Uygulamayı Destekleyecek Kaynaklar Kullanıma Açıldı
Avrupa Komisyonu, Sicilin tüm kullanıcılar için erişilebilir, güvenli ve etkin şekilde çalışmasını sağlamak amacıyla uygulama sürecini desteklemeyi sürdürecek. Devam eden test aşaması, 18 Şubat 2027 tarihinde belirli büyük bataryalar için başlayacak ilk zorunlu uygulama öncesinde sistemin sorunsuz biçimde devreye alınmasına katkı sağlayacak.
Ekonomik işletmeler artık test ortamına, teknik dokümantasyona, uygulama rehberlerine, webinarlara ve güncel bilgilere yeni oluşturulan internet sitesi üzerinden erişebiliyor. Ayrıca kayıt süreci boyunca işletmelere destek vermek amacıyla özel bir yardım masası (helpdesk) hizmeti de sunuluyor.
